Sint Josephkerk loopt vooruit op kerkenvisie

De gemeente Alkmaar is, samen met de kerkbesturen, bezig met de voorbereidingen op een visie voor de toekomst van de kerken in Alkmaar. In een later stadium worden daar ook de Alkmaarders en verschillende erfgoedinstanties bij betrokken. Centrale vragen zijn: ‘Hoe behouden we ons religieus erfgoed voor de toekomst? En kunnen we leegstand voorkomen?’ Het parochiebestuur van de Sint Josephkerk aan de Nassaulaan zette alvast een moedige eerste stap. De parochianen verlieten deze zomer hun kerkgebouw maar niet zonder er zeker van te zijn dat het een waardige nieuwe bestemming krijgt.

Eerst even in het kort: aan de buitenkant van de Josephkerk, zul je straks nauwelijks zien dat er iets veranderd is. Het vertrouwde beeld van Christus Koning voor de kerk blijft staan en de buitenkant van het gebouw zal zo min mogelijk worden aangetast. In de kerk komen zeven appartementen waarvan de bewoners straks parkeren op eigen terrein.

Rapport

Deze uitkomst is het resultaat van meer dan twee jaar goede en gedegen voorbereiding, in samenspraak met de parochianen en later ook de omwonenden.

Hiervoor riep het parochiebestuur onder meer de diensten in van Hans van de Leygraaf (makelaar en specialist op het gebied van vastgoed in Alkmaar) als onafhankelijk adviseur: “Om mijn onafhankelijkheid te waarborgen, is daarnaast een bureau ingeschakeld dat gespecialiseerd is in onderzoek naar

herbestemming van onder meer religieus erfgoed. Dat is bureau Mees geworden. Voordat je stappen neemt, moet er een officieel rapport zijn waaruit blijkt dat alle mogelijke opties zijn onderzocht. Je mag niet zomaar alles in zo’n gebouw stoppen. Je moet eerst onderzoeken wat de best passende nieuwe bestemming is, zowel qua bestemming als monumentaal en ruimtelijk gezien. Maar uiteraard ook financieel.”

Het was begin 2017 toen het parochiebestuur van de Sint Josephkerk de parochianen vertelde dat er niets anders opzat dan de kerk te sluiten. Het kerkbezoek liep terug, er waren steeds minder vrijwilligers, de onderhoudskosten waren hoog en er was een substantieel en structureel financieel tekort. Daar kwam nog bij dat de parochie behalve over de Josephkerk, ook de zorg heeft over de Heilige Laurentiuskerk aan het Verdronkenoord en de Heilige Pius X-kerk aan de Blanckerhofweg. Verkoop van de Josephkerk, met als doel het voortbestaan van de parochie voor de komende jaren te waarborgen, was uiteindelijk onvermijdelijk. Maar niet voordat er gesprekken kwamen met de parochianen. Gedurende anderhalf jaar zijn er, onder begeleiding van adviseur Hans van de Leygraaf, diverse mogelijkheden bekeken voor herbestemming van het monumentale kerkgebouw.

Henk Smit, voorzitter van de Stichting Alkmaarse Cuyperskerk (funding voor de Sint Laurentiuskerk) en lid van het parochiebestuur Alkmaar-Zuid, was actief in de werkgroep die namens de Josephkerk op zoek ging naar de beste herbestemming voor hun geliefde kerk. Want dat afscheid ging met pijn in het hart. Henk Smit: “Het is toch een tweede huis dat je daar vindt als parochiaan en dat raakt dus over. Dat is iets waar we met veel verdriet naar kijken. Aan de andere kant beseffen we dat je door verkoop wel weer de financiële armslag krijgt die nodig is om het pastorale werk in Alkmaar-Zuid goed uit te voeren. Dit is overigens een proces waarin ook het bisdom een belangrijke rol speelt. Die heeft een toekomstvisie gemaakt die inhoudt dat een aantal kerken zal moeten sluiten. Dan zoek je dus met elkaar naar de beste oplossing. In dat proces zijn we als werkgroep samen opgelopen met Hans van de Leygraaf, die gelukkig heel goed omgaat met dit dilemma. Dat is een uitstekende keus geweest.”

Zou een culturele invulling niet het mooist zijn?

Van de Leygraaf: “Ja, ik kan me voorstellen dat je snel geneigd bent om dat te denken. En er zullen zeker theatergezelschappen zijn die er zo in zouden willen. Maar dat is financieel niet haalbaar. Het bisdom heeft meer kerken te onderhouden, dus ze gaan dit gebouw zeker niet gratis weggeven. Uiteindelijk kom je dus toch uit op een woonbestemming. Maar dat heeft ook nogal wat voeten in de aarde…”

“Maar als er eenmaal een woonbestemming op het pand komt, krijg je die er niet zo snel meer vanaf,” vertelt Rob de Vries, architect en bouwhistoricus. “En dat is niet verkeerd. Een woonbestemming is namelijk het meest duurzaam en niet snel aan verandering onderhevig. Dan heb je dus langdurig de garantie dat er geen verbouwingen komen.”

Ook De Vries was al vroeg in het proces betrokken om samen met het parochiebestuur en Hans van de Leygraaf de mogelijkheden te verkennen.

Judith Flapper